ฉบับอัปเดต มอก. 276-2562 ไม่ใช่แค่ “ท่อประปา”

ในการเลือกซื้อหรือสเปกท่อเหล็กสำหรับงานวิศวกรรมอาคารและงานอุตสาหกรรม หลายคนอาจคุ้นเคยกับคำว่า “ท่อประปา” หรือชื่อเรียกตามท้องตลาดอย่าง BS-S, BS-M หรือ BS-H แต่ทราบหรือไม่ว่า มาตรฐาน มอก. 276-2562 นั้นมีความหมายครอบคลุมมากกว่าแค่เรื่องงานระบบน้ำทั่วไป และรวมถึงการรวมเอามาตรฐาน มอก. 276 เดิม กับ มอก. 277 เดิม เข้าไว้ด้วยกันในฉบับเดียว

บทความนี้จะพาไปเจาะลึกมาตรฐาน มอก. 276-2562 (มาตรฐานท่อเหล็กกล้าคาร์บอนชนิดทนความดัน) ทั้งในเรื่องการใช้งาน ชั้นคุณภาพ เงื่อนไขการผลิต และข้อควรระวังในการเลือกใช้งาน เพื่อให้คุณเลือกใช้ท่อเหล็กได้อย่างถูกต้องและปลอดภัยที่สุด

1.) มอก. 276-2562 คืออะไร? ใช้กับงานประเภทไหน?

มอก. 276-2562 คือ มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมสำหรับ ท่อเหล็กกล้าคาร์บอนชนิดทนความดัน ซึ่งครอบคลุมระบบการส่งผ่านสภาวะแรงดันต่างๆ ได้แก่: ไอน้ำ (Steam), น้ำ (Water), ก๊าซ (Gas), ลม (Air)

รูปแบบและชนิดของท่อตามมาตรฐาน

1. ลักษณะกระบวนการผลิต: มีทั้ง ท่อเชื่อม (Welded Pipe) และ ท่อไร้ตะเข็บ (Seamless Pipe)
2. ลักษณะปลายท่อ: มีทั้งแบบ มีเกลียว และ ไม่มีเกลียว (ปลายเรียบ)
3. การเคลือบผิว: มีทั้งชนิด ไม่เคลือบสังกะสี (ท่อดำ) และ ชนิดเคลือบสังกะสี (ท่อชุบกัลวาไนซ์)

2.) 5 ชั้นคุณภาพ (Grade) ตาม มอก. 276-2562

ตามข้อกำหนดของ มอก. 276-2562 ได้กำหนด ชั้นคุณภาพ (Grade) ไว้ทั้งหมด 5 แบบ ประกอบด้วย A, B, STPG370, STPG410 และ S 195T โดยอ้างอิงตามมาตรฐานสากล ซึ่งหากมีการสเปกหรืออ้างอิง มอก. 276-2562 จะต้องระบุชั้นคุณภาพให้ชัดเจน ไม่ควรใช้ชื่อเรียกตามความหนาทั่วไป:

1. ชั้นคุณภาพ A (อ้างอิงมาตรฐาน ASTM)
2. ชั้นคุณภาพ B (อ้างอิงมาตรฐาน ASTM เช่น A53 Grade B)
3. ชั้นคุณภาพ STPG370 (อ้างอิงมาตรฐาน JIS G 3454):
   • ค่าความต้านแรงดึง (Tensile Strength) ≥370 MPa
   • ค่าความเค้นคราก (Yield Strength) ≥215 MPa
   • เหมาะสำหรับงานที่ต้องการความแข็งแรงสูงขึ้น

4. ชั้นคุณภาพ STPG410 (อ้างอิงมาตรฐาน JIS G 3454):

1. • ค่าความต้านแรงดึง (Tensile Strength) ≥410 MPa
   • ค่าความเค้นคราก (Yield Strength) ≥245 MPa
   • เหมาะสำหรับงานที่ต้องการความแข็งแรงสูงมากยิ่งขึ้น

5. ชั้นคุณภาพ S 195T (อ้างอิงมาตรฐาน BS 1387 เดิม / ปัจจุบันคือ BS EN 10255)

3.) ทำความเข้าใจ: BS-S, BS-M, BS-H ต่างจากชั้นคุณภาพอย่างไร?

ในท้องตลาดมักมีการเรียกชื่อท่อตามความหนา เช่น BS-S (บาง/แถบสีเหลือง), BS-M (ปานกลาง/แถบสีน้ำเงิน) และ BS-H (หนา/แถบสีแดง)

📌 ข้อควรระวัง: ชื่อเรียกเหล่านี้ สื่อถึงชั้นความหนาของท่อเท่านั้น ไม่ใช่ “ชั้นคุณภาพ” (Grade) ที่กำหนดใน มอก. 276-2562 ดังนั้น ในการจัดซื้อหรือการทำแบบสเปกงานวิศวกรรม จึงควรระบุชั้นคุณภาพ (A, B, STPG370, STPG410 หรือ S 195T) ให้ถูกต้องชัดเจน

4.) 2 เงื่อนไขสำคัญในกระบวนการผลิตของ มอก. 276-2562

เพื่อให้ท่อเหล็กมีความแข็งแรงและทนทานต่อแรงดันได้อย่างปลอดภัย มาตรฐาน มอก. 276-2562 ได้กำหนด 2 เงื่อนไขการผลิตสำคัญ ที่ผู้ผลิตต้องปฏิบัติตาม

1. การอบตะเข็บ (Heat Treatment of Weld Seam):

   • สำหรับท่อ ชั้นคุณภาพ B และ STPG410 ตะเข็บเชื่อมต้องผ่านกรรมวิธีทางความร้อนที่อุณหภูมิ ไม่น้อยกว่า 540°C (หรือใช้กรรมวิธีอื่นที่ให้ผลเทียบเท่า) เพื่อไม่ให้เหลือเฟอร์สมาสเทนไซต์บริเวณตะเข็บ เพิ่มความเหนียวและความปลอดภัย

2. การชุบสังกะสีหลังผลิตเป็นท่อ (Post-Galvanized):

1. • สำหรับท่อชนิดเคลือบสังกะสี จะต้องผ่านกระบวนการกำจัดสนิม ล้างให้สะอาด แล้วนำไป ชุบสังกะสีแบบจุ่มร้อน (Hot-Dip Galvanized) หลังจากที่ผลิตเป็นท่อเสร็จเรียบร้อยแล้ว
   • สังกะสีที่ใช้ต้องมีความบริสุทธิ์ ไม่น้อยกว่า 99.99% เพื่อให้สังกะสีเคลือบติดแน่นและสม่ำเสมอทั้งภายในและภายนอกท่อ

5.) การตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) และข้อความบนตัวท่อ

ท่อเหล็กที่ได้มาตรฐาน มอก. 276-2562 ทุกท่อน จะต้องมีการสกรีนข้อความบนตัวท่ออย่างชัดเจน เพื่อใช้ในการ ตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) โดยประกอบด้วยข้อมูลสำคัญ ดังนี้:

• เลขที่มาตรฐาน: TIS 276-2562
• ชื่อผลิตภัณฑ์: CARBON STEEL PRESSURE PIPE
• กระบวนการผลิต/ลักษณะปลายท่อ/การเคลือบ: เช่น ERW, PLAIN END, HOT-DIP GALVANIZED
• ชั้นคุณภาพ: เช่น S 195T, STPG370, STPG410, Grade A, Grade B
• ขนาดและมิติระบุ: ขนาดระบุ (เช่น DN100), เส้นผ่านศูนย์กลางภายนอก (OD), ความหนา (t) และความยาว (เช่น 114.3×5.56×6000 mm)
• รหัสตรวจสอบ/ชื่อผู้ผลิต: รหัสรุ่น (Heat No.), ชื่อผู้ผลิต/โรงงาน หรือเครื่องหมายการค้า (Brand)

6.) สีคาดบนท่อเหล็ก ยืนยันมาตรฐาน มอก. ได้จริงหรือ?

หลายคนเข้าใจผิดว่า ท่อสีคาดน้ำเงิน สีเหลือง หรือสีแดง เป็นการยืนยันมาตรฐาน มอก.

ความเป็นจริงคือ:

• สีคาดที่พบในตลาด (สีน้ำเงิน = BS-M, สีเหลือง = BS-S, สีแดง = BS-H) ยังไม่ได้ถูกกำหนดเป็นประเภทหรือชั้นคุณภาพตามมาตรฐาน มอก. 276-2562
• สินค้าบางรายการอาจมีการคาดสี หรือไม่คาดสีก็ได้
• ข้อสรุป: ไม่ควรอ้างอิงสีคาดเป็นข้อมูลหลักในการยืนยันมาตรฐานสินค้า การตรวจสอบสเปกท่อที่ถูกต้องจะต้องพิจารณาจากข้อความสกรีนบนตัวท่อ เอกสาร Certificate และชั้นคุณภาพเป็นหลัก

สรุป: วิธีเลือกซื้อท่อ มอก. 276-2562 ให้ถูกต้องและปลอดภัย

การเลือกใช้ท่อเหล็กสำหรับระบบแรงดัน ไอน้ำ ก๊าซ ลม หรือน้ำ ให้ได้มาตรฐาน มอก. 276-2562 อย่างแท้จริง ไม่ควรมองเพียงแค่ชื่อเรียก (BS-S/M/H) หรือสีคาดบนตัวท่อ แต่ต้องตรวจสอบองค์ประกอบให้ครบถ้วน ทั้ง:

1. ชั้นคุณภาพที่ตรงกับการใช้งาน (A, B, STPG370, STPG410, S 195T)
2. ขนาดและความหนาที่ถูกต้อง
3. กระบวนการผลิตและการเคลือบผิว (การอบตะเข็บ และการชุบสังกะสีแบบ Post-galvanized)
4. ข้อความและตัวเลขบนตัวท่อที่สามารถ ตรวจสอบย้อนกลับ ได้